Marc van Roosmalen

                                    

                                      Marcus Gerardus Maria van Roosmalen

Marc van Roosmalen is een van de beroemdste veldbiologen ter wereld. Geboren in 1947 in Tilburg heeft hij het grootste deel van zijn leven in de Amazone doorgebracht, waar hij, in de traditie van Alexander von Humboldt en Alfred Wallace, meer dan 20 zoogdiersoorten ontdekte en tal van nieuwe boomsoorten. Veel soorten heeft hij wetenschappelijk beschreven en een wetenschappelijke naam gegeven.

Als wetenschapper is Marc een pionier, die telkens nieuwe wetenschapsgebieden exploreert en met elkaar verbindt. Begonnen als botanicus, schreef hij een tweedelig boek over de vruchten van Suriname (1973-1975), later opgevolgd door een veldgids over de vruchten van de Guiana’s (1981-1985). Tijdens het schrijven deed hij onderzoek naar de planten in hun natuurlijke biotoop en ontdekte hij dat veel van de duizenden plantensoorten van Zuid-Amerika voor hun zaadverspreiding volledig afhankelijk zijn van dieren. De plant-dierrelaties brachten hem tot het besef dat de Amazone een van de meest waardevolle ecosystemen ter wereld is, en alleen daarom al het bestuderen en beschermen waard. De laatste jaren doet Marc onderzoek naar de plaats van de mens in dit ecosysteem, met name naar inheemse volkeren, die bewezen hebben gedurende duizenden jaren in een duurzame relatie met hun omgeving te hebben geleefd.

De paspoort-affaire

Door zijn strijd voor het behoud van het regenwoud, is Marc in zijn leven meermalen in conflict gekomen met de plaatselijke autoriteiten. Zo werd hij in 2007 beschuldigd van “biopiraterij” en belandde hij in de gevangenis van Manaus. Op borgtocht vrijgekomen, vluchtte hij op de laatste dag dat zijn Nederlandse paspoort geldig was naar Nederland, waar hij onderdook. Na Kamervragen en een petitie, gestart door twee leden van de Partij voor de Dieren, kreeg hij versneld een nieuw Nederlands paspoort, waarmee hij terug kon keren naar zijn gezin en in Brazilë rechtbescherming geniet. Inmiddels is hij vrijgesproken van alle aanklachten en leeft en werkt hij in Manaus in het hart van de Amazone.

In zijn autografische werken “Blootsvoets door de Amazone” en “Tropenkolder” staat zijn leven en werk beschreven.

Prijzen en Eerbetuigingen

1997 – Ridder in de Orde van de Gouden Ark, een hoogst prestigieuze natuurbeschermingsoorkonde in het leven geroepen en toegekend door ZKH Prins Bernhard van het Koninkrijk der Nederlanden, geschied op Paleis Soestdijk, in de maand November, 1997.
2000 – Uitgeroepen tot een select gezelschap van wereldwijd erkende “Helden van de Planeet”, een hoogst prestigieuze door Time Magazine en Ford Motor Company Ltd eenmalig in het leven geroepen natuurbeschermingsprijs, toegekend in april 2000 in San Francisco, California, Verenigde Staten van Amerika.
2001 - De Mr. C.Th.F. Thurkow Prijs, een door de Stichting Het Kronendak in het leven geroepen en jaarlijks aan een persoon  toegekende onderzoeksprijs, in Amsterdam ontvangen uit handen van Prof. Dr. Roelof A.A. Oldeman in het jaar 2001.

Doelstellingen

Gebruik en toepassing van zijn meer dan 30 jaar veldervaring als specialist in de oecologie van het regenwoud voor behoud en bescherming ervan in het hele Amazonegebied van Latijns Amerika door prioriteiten te stellen voor op soorten en hele oecosystemen gebaseerde natuurbescherming, naast andere natuurbehoud en natuurbeschermingsactivieiten. Speciale belangstelling voor de Amazone flora, mega-fauna, plant-dierrelaties in de oecologie van zaadverspreiding en zaad/zaailingpredatie, landschap (vegetatiemozaieken), geo-morfologie, archeologie en geschiedenis van de menselijke bewoning van het Amazonegebied. Evolutie van soorten, met name primaten, inclusief het doorgronden van de oorsprong van de menselijke intelligentie.

Scholing/Educatie

1960-1968: Middelbare School, Tilburg, Nederland. 1968-1974: Universiteiten van Utrecht en Amsterdam, Doctoraal in Biologie: hoofdvakken primatologie, tropische oecologie, systematische plantkunde. 1980: Doctoraat in Oecologie en Natuurbescherming aan de Universiteiten van Wageningen en Amsterdam, titel van dissertatie: Habitat Preferences, Diet, Feeding Strategy and Social Organization of the Black Spider Monkey (Ateles paniscus Linnaeus 1758) in Suriname – Biotoopkeuze, Dieet, Voedselzoekstrategie en Sociale Organisatie van de Zwarte Slingeraap Ateles paniscus Linnaeus 1758 in Suriname.

Wetenschappelijk Onderzoeks- en Onderwijservaring

1971: Test onderzoeksreis naar de regenwouden van Oost-Equador (‘Oriente’).1976-1979: Ph.D. veldwerk in centraal Suriname, Zuid Amerika: synoecologie van alle acht in Suriname voorkomende primaten, en autoecologie van de roodgezicht zwarte slingeraap Ateles paniscus. 1973-1975: Onderzoek en wetenschappelijke beschrijving van vruchten en zaden van alle houtige planten die in Suriname voorkomen en publicatie van een tweedelig boek onder de titel “Surinaams Vruchtenboek”, met illustraties en beschrijvingen van 1400 soorten vruchten uit de regenwouden van Suriname. 1981-1985: Compilatie en publicatie van het boek “A Field Guide to the Fruits of the Guianan Flora”, met kleurenfoto’s, zwartwit illustraties en beschrijvingen van ca. 2000 soorten wilde vruchten uit de regenwouden van het z.g. Guayana Schild (noordoostelijke kwadrant van het Zuidamerikaanse continent). 1983-1985: Post-doc veldwerk in centraal Frans Guyana aan plant-dierrelaties in de oecologie van zaadverspreiding en zaad/zaailingpredatie. 1986-2003: op permanente basis gecontracteerd door het Braziliaanse Ministerie van Wetenschap en Technologie als wetenschappelijk onderzoeker aan het Braziliaanse Instituut voor Amazonestudies INPA, Manaus-Amazonas, Brazilië. 1989-1994: Oprichting en management van het Centrum voor de Rehabilitatie en Re-Introductie van met Uitsterven Bedreigde Inheemse Diersoorten in het federale Rio Cuieiras Natuurreservaat – allerlei dieren, in het bijzonder apen, die door de overheid uit de illegale handel in beslag genomen waren, werden in dit opvangcentrum eerst gesocialiseerd en gerehabiliteerd, om vervolgens als sociale groepen in het lokale regenwoud uitgezet of in sommige gevallen veel later gere-introduceerd te worden in hun oorspronkelijke biotoop. 1994-1997: Het produceren van vier 50 min. natuurdocumentaires voor Survival Anglia Ltd, Engeland, opgenomen op afgelegen plekken in het Amazonegebied  en in zijn eigen Opvangcentrum voor Bedreigde Diersoorten gelegen in het oerwoud op enige afstand van de stad Manaus. 1996-2003: Biodiversiteitsopnames van de mega-fauna en flora (in het bijzonder wilde vruchten) langs de belangrijkste zijrivieren van de rivier de Amazone met nadruk op de bio- en fylogeografie (aan de hand van uit uitwerpselen ge-extraheerd DNA van wilde apen en andere grote zoogdieren), testen van Alfred Wallace’s rivierbarrière hypothese, daarbij aantonend dat de grotere rivieren in de Amazone voor bepaalde levensvormen onoverbrugbare geografische barrières vormen en zo een belangrijke rol gespeeld hebben en nog spelen in de evolutie en radiatie van niet- of slecht vliegende zoogdieren en vogels. Dit lange termijn projekt werd gefinancierd door de Margot Marsh Biodiversity Foundation en Conservation International, beiden met hoofdkantoor in Washington, D.C. 1996: Ontdekking van een voor de wetenschap nieuw zoogdier, dat hij in het jaar 1998 beschreef als het zwartgemutste dwergzijdeaapje Callithrix humilis, het tweede kleinste aapje van de wereld, en na mtDNA analyse in het jaar 2003 publiceerde als zijnde een voor de wetenschap volledig nieuw primatengeslacht: Callibella humilis. 1996-2002: Publicatie in de serie “A Guide to the Fruits of the Amazonian Rain Forest” van de vruchten en zaden van de volgende plantenfamilie’s: Anacardiaceae, Annonaceae, LecythidaceaeLeguminosae, Moraceae, Myristicaceae, Sapotaceae, met zwart/wit lijntekeningen, digitale foto’s en acquarelle illustratie’s, een project uitgevoerd met financiele steun van Conservation International, Margot Marsh Biodiversity Foundation, en het Amazon Conservation Team. 1998-2001: Een serie verzamelreizen naar Suriname ten einde een in kleur ge-illustreerde veldgids samen te stellen over alle “Klimplanten van Suriname, en hun Gebruik in de Traditionele Heelkunst” (“Lianas, Scandent Shrubs and Hemi-Epiphytes of Suriname, and their Use in Traditional Healing”), ge-illustreerd met in waterverf geschilderde afbeeldingen en digitale foto’s van in het wild groeiende planten. Dit project werd gefinancierd door de in Virginia gevestigde organisatie Amazon Conservation Team. 2000: Publicatie van twee recent door hem ontdekte Amazonezijdeapen, beschreven als Mico (Callithrix) manicorensis en Mico (Callithrix) acariensis, afkomstig van het interfluvium begrensd door de rivieren de Madeira en Tapajós. 1999: Oprichting van de ngo Amazon Association for the Preservation of High Biodiversity Areas (AAPA), en benoemd tot Voorzitter ervan. Deze organisatie richtte hijzelf op om hem in staat te stellen legale landtitels te kopen en op naam van de AAPA te registreren van maagdelijk regenwoud, gesitueerd in gebieden waar hij eerst door middel van door hemzelf uitgevoerde inventarissen een extreem hoge biodiversiteit van daar voorkomende planten en dieren had vastgesteld, naast een of meer voor de wetenschap nieuwe soorten. Deze bosgebieden zouden dan door het overheidsorgaan IBAMA omgezet worden in Particulier Natuurlijkerfgoedreservaten, welke zo een bij de Braziliaanse Milieuwet op RPPN’s van 1996 eeuwige en meest rigide natuurbeschermingstatus zouden verwerven. 2002: Aankoop en stichting van twee toekomstige RPPN’s: 1/ het Lago Uauaçú Particulier Natuurlijkerfgoedreservaat – meer dan 20.000 hectare regenwoud gelegen rondom het 40 x 1 km langgerekt Uauaçú Meer aan de linkeroever van de benedenloop van de Rio Purús; het omvat een rijk gevarieerd mozaiek van allerlei bosbiotopen waar niet minder dan 15 soorten apen naast elkaar leven, d.w.z. het zou daarmee de hoogste apendiversiteit van de Nieuwe Wereld, ja zelfs van de hele wereld bevatten; en 2/ het ZKH Prins Bernhard Natuurlijkerfgoedreservaat, een 7500 hectare omvattend stuk maagdelijk terra firme en igapó oerwoud langs de linkeroever van de Rio Aripuanã (een rechteroever helder-water zijrivier van de wit-water rivier de Madeira), door de AAPA  aangekocht met donatiegelden van ZKH Prins Bernhard; het reservaat bevat gezonde optimale populatie’s van de nieuwe door hem ontdekte titi-aap, die hij naar Prins Bernhard vernoemde - Callicebus bernhardi, naast een aantal andere apen en zowel op de grond als in het water levende grote zoogdieren, die de wetenschap voorheen niet bekend waren. 2002: Publicatie van een wetenschappelijke bewerking/revisie van alle bekende titi-apen van het geslacht Callicebus, inclusief de beschrijvingen van twee voor de wetenschap tot dan nieuwe soorten: Callicebus bernhardi en Callicebus stephennashi. 2003: Publicatie van de zwartgemutste dwergzijdeaap voorheen beschreven als Callithrix humilis maar nu opgewaardeerd tot een geheel nieuw geslacht, Callibella humilis, inclusief zijn moleculaire phylogenetische status. 2004: Publicatie van een voorheen voor de wetenschap onbekende boomsoort, zijnde een lid van de Paranotenboomfamilie van Lecythidaceae, Lecythis oldemani, in Liber Amicorum ter ere van Prof. Dr. Ir. Roelof A.A. Oldeman. 2005: Voor publicatie aan Letters to Nature indienen van een gereviseerd artikel onder de titel: “A New Species of Living Peccary (Mammalia: Tayassuidae) from the Brazilian Amazon”, in juli 2006 gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Bonner zoologischen Beiträge. November 2008: Publicatie in het Nederlands van het populair-wetenschappelijke boek “Blootsvoets door de Amazone: De Evolutie op het Spoor ("Barefoot through the Amazon: On the Path of Evolution"), Uitgeverij Bert Bakker/Prometheus, Amsterdam. ISBN 9789035133105. 2010/2011: Lezingen en colleges geven aan enkele Amerikaanse Universiteiten (SUNY) en Colleges (BARD) in New York, NY. 2010: Publicatie in het Nederlands van het auto-biografische boek “Tropenkolder” bij Uitgeverij Bert Bakker/Prometheus, Amsterdam ISBN 9789035135550

Speciale Eigenschappen en Belangstelling

Natuurfotografie en filmen; Varen met Amazonerivierboten; Wandelen in ongestoorde regenwouden alleen met behulp van een GPS; Geven van wetenschappelijk advies bij het maken en filmen van natuurdocumentaires, zoals gedaan voor de Nederlandse tv (VPRO, AVRO, TROS), Duitse tv (GEO, NDR, ZDF, ARTE), Japanse tv (NHK), Engelse tv (BBC, Partridge, Survival Anglia), Amerikaanse tv (Discovery, National Geographic), Italiaanse tv (RAI 4), Braziliaanse tv (Fantástico, Globo Reporter), e.a.; Geschiedenis van de menselijke bewoning van het Latijnsamerikaanse continent; Archeologie; Het Terra Preta fenomeen, d.w.z. hoe nog in het Stenen Tijdperk levende Indianen deze hoogst vruchtbare humusgronden of antrosols gemaakt hebben, wanneer, en waar; Traditionele heelkunst door authentieke Indiaanse sjamanen, en de z.g. “signatuurleer” (“doctrine of signature”), en hun apotheek van medicinale planten en dieren. Spreekt en schrijft vloeiend Nederlands, Engels, Portugees, Frans, Duits, en sranan-tongo of ‘taki-taki’, goed begrip van geschreven Spaans.

Wetenschappelijke Publicaties

Roosmalen, M.G.M. van. 1977. Surinaams Vruchtenboek, Vol. I & II, University of Utrecht Press, Utrecht, Holland. 556 p. 
Roosmalen, M.G.M. van & R.A. Mittermeier. 1978. The Monkeys of Suriname, Suralco Magazine, Paramaribo, Suriname. 10 p. 
Roosmalen, M.G.M. van, Coimbra-Filho, A.F. & R.A. Mittermeier.1978. Callitrichids in Brazil and the Guianas: current conservation status and potential biomedical research, in: Marmosets in Experimental Medicine, N. Gengozian & F. Deinhardt (eds.): 20-29. 
Roosmalen, M.G.M. van, Coimbra-Filho, A.F. & R.A. Mittermeier. 1978. Conservation Status of Wild Callitrichids, in: Biology and Behavior of Marmosets, Proceedings of the Marmoset Workshop, Eigenverlag Rothe, Gottingen, Germany:17-39. 
Roosmalen, M.G.M. van. 1979. The Ecology of the Black Spider Monkey. ZWO Yearbook, The Hague, Holland. 
Roosmalen, M.G.M. van. 1980. Habitat Preferences, Diet, Feeding Strategy and Social Organization of the Black Spider Monkey (Ateles paniscus) in Suriname. Ph.D. Thesis at the Agricultural University of Wageningen, Holland and published as Report 80/13, Institute for Nature Management Press, Leersum, Holland. 175 p. 
Roosmalen, M.G.M. van, Mittermeier, R.A. & K. Milton. 1981. The Bearded Sakis, Genus Chiropotes, in: Ecology and Behavior of Neotropical Primates, Vol.I, A.F. Coimbra-Filho & R.A. Mittermeier (eds.), Academia Brasileira de Ciencias, Rio de Janeiro, Brazil: 419-441. 
Roosmalen, M.G.M. van, Mittermeier, R.A. & D.B. Buchanan. 1981. The Saki Monkeys, Genus Pithecia, in: Ecology and Behavior of Neotropical Primates, Vol. I, A.F. Coimbra-Filho & R.A. Mittermeier (eds.), Academia Brasileira de Ciencias, Rio de Janeiro, Brazil: 391-417. 
Roosmalen, M.G.M. van & R.A. Mittermeier. 1981. Preliminary Observations on Habitat Utilization and Diet in Eight Surinam Monkeys. Folia Primatologica 36: 1-39. 
Roosmalen, M.G.M. van & R.A. Mittermeier. 1981. A Synecological Study of Surinam Monkeys, in: Advances in Herpetology and Evolutionary Biology, Cambridge, Mass., USA: 521-535. 
Roosmalen, M.G.M. van & R.A. Mittermeier. 1982. Conservation of Primates in Suriname. International Zoo Yearbook, Vol. 22: 56-69. 
Roosmalen, M.G.M. van, Mittermeier, R.A., Konstant, W.R., Ginsberg, H. & E. Cordeira da Silva. 1983. Further Evidence of Insect Consumption in the Bearded Saki Monkey, Chiropotes satanas chiropotes. Primates, 24(4): 602-606. 
Roosmalen, M.G.M. van. 1984. Subcategorizing Foods in Primates, in: Food Acquisition and Processing in Primates, Chivers, D.J., Wood, B.A. & A. Bilsborough (eds.), Plenum Publ. Corp., Chicago, USA: 167-176. 
Roosmalen, M.G.M. van. 1985. A Guide to the Fruits of the Guianan Flora. University of Utrecht Press/Veenman, Wageningen, Holland. 517 p. 
Roosmalen, M.G.M. van. 1985. Habitat Preferences, Diet, Feeding Behavior and Social Organization of the Black Spider Monkey (Ateles paniscus Linnaeus 1758) in Suriname. Acta Amazonica, 15(3-4), Suplemento, Manaus-AM, Brazil. 238 p. 
Roosmalen, M.G.M. van & L.L. Klein. 1988. The Spider Monkeys, Genus Ateles, in: Ecology and Behavior of Neotropical Primates, Vol. II, Mittermeier, R.A., Rylands, A.B., Coimbra-Filho, A.F. & G.A.B. da Fonseca (eds.), World Wildlife Fund, Washington, DC, USA: 455-538. 
Roosmalen, M.G.M. van, Baal, F.L.J. & R.A. Mittermeier. 1988. Primates and Protected Areas in Suriname. Oryx: 7-15. 
Roosmalen, M.G.M. van, Fleagle, J.G. & R.A. Mittermeier. 1989. Diet of the Northern Bearded Saki 
(Chiropotes satanas chiropotes): a Neotropical Seed Predator. American Journal of Primatology 14: 11-35. 
Roosmalen, M.G.M. van & C.E. Peres. 1996. Avian Dispersal of "Mimetic Seeds" of Ormosia lignivalvis (Leguminosae, Papilionoideae) by Terrestrial Granivores: Deception or Mutualism? Oikos 75: 1. 
Roosmalen, M.G.M. van, Bardales, M. del Pilar Diaz & O.M. Garcia da Cruz Gomes. 1996. Frutos da Floresta Amazonica. Parte I: Myristicaceae. Acta Amazonica 26(4): 209-264. 
Roosmalen, M.G.M. van & T. van Roosmalen. An Eastern Extension of the Geographical Range of the Pygmy Marmoset, Cebuella pygmaea. Neotropical Primates 5: 3-6. 
Roosmalen, M.G.M. van , Roosmalen, T. van, Mittermeier, R.A. & G.A.B. da Fonseca.1998. A New and Distinctive Species of Marmoset (Callitrichidae, Primates) from the Lower Rio Aripuana, State of Amazonas Central Brazilian Amazonia. Goeldiana 22: 1- 27. 
Roosmalen, M.G.M. van & O.M. Garcia da Cruz Gomes. 2000. Frutos da Floresta Amazonica. Parte II: Sapotaceae. Acta Amazonica 30(2): 187-289. 
Roosmalen, M.G.M. van, Roosmalen, T. van, Mittermeier, R.A. & A.B. Rylands. 2000. Two New Species Marmoset, Genus Callithrix Erxleben, 1777 (Callitrichidae, Primates), from the Tapajós/Madeira Interfluve, South Central Amazonia, Brazil. Neotropical Primates 8(1): 2-19. 
Roosmalen, M.G.M. van, 2000. A Rain-Forest Odyssey. Time Magazine's Heroes for the Planet/Wildlife. Time Feb. 28. Article by T. McGirk. 
Roosmalen, M.G.M. van, Voss, R.S. & M.N.F. da Silva. 2001. Revisionary Notes on Neotropical Porcupines (Rodentia: Erethizontidae). 2. A Review of the Coendu vestitus Group with Descriptions of Two New Species from Amazonia (Coendu roosmalenorum sp.nov.). Novitates, Amer.Mus.Nat.Hist., NY, USA. 
Roosmalen, M.G.M. van, Roosmalen, T. van & R.A. Mittermeier. 2002. A Taxonomic Review of the Titi Monkeys, Genus Callicebus Thomas, 1903, with the Description of Two New Species, Callicebus bernhardi and Callicebus stephennashi, from Brazilian Amazonia. Neotropical Primates 10 (Sppl.), June: 1-53. 
Roosmalen, M.G.M. van & T. van Roosmalen. 2003. The Description of a New Marmoset Genus, Callibella (Callitrichinae, Primates), Including its Molecular Phylogenetic Status. Neotropical Primates 11(1), April: 1- 12. 
Roosmalen, M.G.M. van, 2004. A new species of Lecythidaceae, Lecythis oldemani sp. nov., from Amazonia. Liber Amicorum: 25 Jaar een “Boom der Vrijheid” (ISBN 90-804443-9-1).